ВЕЗИЛКА е националната фабрика за вештачка интелигенција во Северна Македонија — капитален проект за
дигиталната трансформација на земјата кој ги поврзува домашните универзитети,
стартапи, компании и институции со суперкомпјутерите и дигиталните ресурси
на Европската Унија.
Национален центар за вештачка интелигенција
Основана во рамките на иницијативата EuroHPC AI Factory Antennas
на Европската Унија, ВЕЗИЛКА е централното место за вештачка интелигенција и иновации во Северна Македонија. Нејзината
мисија е да го забрза прифаќањето на доверлива, етичка и
одговорна вештачка интелигенција преку конкретни, применливи решенија со високо општествено
и економско влијание.
Домаќин на проектот е Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје
(УКИМ) и го координира Факултетот за информатички науки и
компјутерско инженерство (ФИНКИ), со Министерството за дигитална
трансформација како главен институционален партнер. Финансиран е од
Европската Унија со национално кофинансирање од Владата на Република
Северна Македонија, Министерството за дигитална трансформација, УКИМ и ФИНКИ.
Значењето на името
Везилка означува „жена што везе“. Везењето е уметност на поврзување:
секоја нишка, со своја сопствена насока и боја, станува дел од поголема,
хармонична слика. Тоа е суштината на проектот. ВЕЗИЛКА симболизира:
- поврзување на луѓето и знаењето како нишки кои создаваат заедничка слика;
- создавање нешто значајно од поединечни делови — исто како што еден модел на вештачка интелигенција се гради од огромен број на податоци; и
- пренесување на традицијата во иднината — спој на културното наследство и
технолошката иновација.
Накратко, ВЕЗИЛКА е мост помеѓу минатото и иднината, традицијата и технологијата,
културата и интелигенцијата — симбол на новата дигитална ренесанса во Македонија.
Зошто е важно
Северна Македонија е во рана фаза на прифаќањето на вештачката интелигенција, со ограничена застапеност
во индустријата, јавниот сектор и општеството. Со основањето на ВЕЗИЛКА,
државата добива стратешка позиција во европската иновациска мрежа и
директен канал кој ги поврзува локалните компании, стартапи и универзитети со
суперкомпјутерите во Европа, истражувачки инфраструктури и дигитални ресурси.
Преку стратешкото партнерство со Фабриката за вештачка интелигенција „Фарос“ во
Грција, ВЕЗИЛКА обезбедува пристап до суперкомпјутерите за вештачка интелигенција во Европа — особено до
суперкомпјутерот Дедал (Daedalus) — отстранувајќи ги високите трошоци за
инфраструктура за вештачка интелигенција кои претставуваа голема пречка за малите и средните
претпријатија, и надополнувајќи го тоа со техничка поддршка, обуки и оптимизирани алатки.
Општествен проект, не само технолошки
ВЕЗИЛКА е длабоко посветена на вештачка интелигенција која е инклузивна, одговорна и одржлива.
Применуваме пристап на „доверлива ВИ уште при дизајнирањето“ (Trustworthy AI by design) изграден врз строго
управување со податоците, правичност и ублажување на пристрасноста, транспарентна и објаснива вештачка интелигенција,
како и донесување одлуки со вклученост на човекот во процесот. Исто така, одговараме на општествениот предизвик поврзан со
промените на работната сила преку унапредување на вештините и преквалификација, како и преку широка
за писменост за вештачка интелигенција — со цел секој да може да земе учество во дигиталната
иднина.
Краток преглед
| Целосен назив | VEZILKA — The North Macedonia AI Antenna Factory |
|---|---|
| Број на проект | 101263128 |
| Повик / Тема | HORIZON-JU-EUROHPC-2025-AIFA-01 |
| Вид на акција | HORIZON-JU-RIA (Акција за истражување и иновации) |
| Програма | Европската заедница за пресметување со високи перформанси (EuroHPC JU) |
| Координатор / Домаќин | Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје (УКИМ) — спроведено од ФИНКИ |
| Датум на започнување | 1 април 2026 |
| Времетраење | 36 месеци |
| Буџет | ≈ 6,2 милиони евра вкупно, вклучувајќи ≈ 3,1 милиони евра грант од ЕУ, и кофинансиран од Министерството за дигитална трансформација и ФИНКИ-УКИМ |