ВЕЗИЛКА на средба со словенечката Фабрика за ВИ
На 22 октомври 2026 година, во Љубљана, проф. д-р Димитар Трајанов, раководител на проектот ВЕЗИЛКА, оствари средба со претставници на словенечката Фабрика за ВИ (SLAIF) на која беа разменети искуства за развојот и функционирањето на фабриките за ВИ. На средбата, проф. Трајанов ја претстави ВЕЗИЛКА, македонската Фабрика за ВИ, нејзината мисија, пристапот до напредни европски пресметковни ресурси и бесплатната поддршка што ја нуди на компании, стартапи, истражувачи и јавни институции во пет стратешки области: здравство, енергетика, јазик и култура, земјоделство и јавна администрација. Претставниците на SLAIF ги споделија своите искуства околу организирањето и обезбедувањето услуги за корисниците.
Разговорите беа посветени на клучните аспекти од работењето на фабриките за ВИ. Во делот на обуките, беа разменети искуства за подготовката и реализацијата на курсеви, работилници и програми за развој на таленти, наменети за истражувачи, студенти и професионалци. Во однос на инфраструктурата, се разговараше за планирањето, управувањето и обезбедувањето пристап до пресметковни ресурси, од европските суперкомпјутери до локалните GPU-системи. Во делот на услугите, беа споделени практики за привлекување и вклучување нови корисници, организирање стручна поддршка и менторство, како и за помош на компании, стартапи и јавни институции во претворањето на нивните идеи во функционални решенија базирани на ВИ. Се разговараше и за соработката со индустријата и јавниот сектор, како и за градењето заедница околу секоја фабрика. Размената на искуства беше оценета како особено корисна за двете страни, со можност стекнатите сознанија директно да се применат во нивната понатамошна работа.
Во рамки на посетата, проф. Трајанов го посети и FRIDA, новиот податочен центар на Факултетот за компјутерски и информациски науки (FRI) при Универзитетот во Љубљана, отворен во јуни 2026 година. Центарот е сместен во модуларен контејнер на покривот на факултетот и користи хибридно воздушно и течно ладење на чиповите. Располага со 104 GPU-акцелератори, вклучувајќи ги и најновите NVIDIA Blackwell B200 и B300 со пресметковна моќност до 708 петафлопси при операции со пониска прецизност. FRIDA поддржува истражувања во областа на машинското учење и големите јазични модели, вклучувајќи го и словенечкиот јазичен модел GaMS. Ресурсите на центарот им се достапни и на компаниите и јавните институции за тестирање и развој на ВИ-решенија. Посетата беше можност одблиску да се види како ваквата инфраструктура ги поврзува универзитетските истражувања со потребите на индустријата, што може да послужи како корисен пример за плановите на ВЕЗИЛКА за развој на локални пресметковни капацитети во Северна Македонија.
Средбата постави основа за понатамошна соработка меѓу ВЕЗИЛКА и SLAIF и придонесе за зајакнување на врските меѓу Северна Македонија и Словенија во рамки на европскиот екосистем на фабрики за ВИ.